TESANJ.NET stranica grada
Bilješke o Žarku Vidoviću, uz 10. godišnjicu njegove smrti
(Tešanj, 6.1.1921. – Beograd, 18.5.2016.)
______________________________________________________________________________________________
Po nekim ocjenama, Žarko Vidović bio je najveći srpski historičar civilizacije i filozof bogoslovlja, posljednji autentični srpski mislilac, konzervativni pandan Radomiru Konstantinoviću, a izerečene su i ocjene da je on općenito najveći srpski intelektualac, pa čak i da je posljednji evropski filozof
______________________________________________________________________________________________
U eseju Crkva – izvor i uporište zavetne nacije (2008.) Žarko Vidović piše da “ne postoji ništa na zemlji što može čoveku da objasni čoveka. Mnogi su pokušavali da čoveka objasne materijalnim uslovima u kojima živi, ili poreklom ili krvlju (od Starog zaveta do Hegela, Marksa i Junga), u telu tražeći tajnu ličnosti. Ljudi stalno govore šta je čovek, šta je čovek? Svi filosofi imaju svoje: čovek je biće razumno, čovek je biće koje govori, čovek je biće koje radi, čovek je biće koje stvara…, a Liturgija kaže: čovek je biće u kome se dešava drama uzdizanja od sebične individue ka otvorenoj ličnosti, otvorenoj Nebu i svetu i radosti.”
I doista, kad se pogleda mnoštvo Vidovićevih fotografija (dostupnih na internetu), dosljedno se ukazuje blaga, do eternalne prozračnosti sublimna fizionomija, kao da je uistinu otvorena Nebu i svetu i radosti. I onaj izraz njegovog lica koji je snimljen kad je već bio prešao 90-tu godinu života privući će, pa i zadiviti gotovo svetačkim izrazom nevinog djeteta – koje kao da još i nije stupilo u život, pa nema ni svijest o temeljnom pitanju: pitanju vlastitoga smisla.
Žarko Vidović
Ali, bit će da je ovaj čovjek pronašao svoj odgovor na to pitanje, i sad ga nudi svekolikom čovječanstvu. Po njemu, “osećanje smisla se javlja u čoveku samo u svesti ko je on, šta je on, u samospoznaji, koja se kod Svetog Jovana zove pokajanje. On tada vidi svoju granicu i onda kaže – dobro, kad sam ja ovako nemoćan, kad sam ceo ja ovako smrtan, koji je smisao moga postojanja? Tada samo osećanje smisla može da izvuče čoveka iz očaja tog saznanja. Smisao je jedini spas od očaja i Hristos je otkrio smisao vere u Boga. Jer inače postojanje Boga nema smisla. Zaista nema nikakvog smisla bez Hrista. Hristos je otkrio smisao vere u Boga. To je suština hrišćanstva. Smisao! Koji je smisao? To nijedna vera nije otkrila. Zapravo, Hristos je prevazišao sve religije. A hrišćanstvo nije religija. Pravoslavlje uopšte nije religija. Pravoslavlje je duboko osećanje smisla čovekovog postojanja. To osećanje smisla dostupno je samo poetskoj usmerenosti čoveka i zbog toga su pravoslavni u sedmom i osmom veku branili ikone, pojanje, Liturgiju, u vreme kad su ikonoborci, u ime islama, navalili da ukinu crkvenu umetnost, ikonu itd, kao što su kasnije i protestanti to ukinuli.”
A onda opet fotografije – koje intenziviraju osjećaj da je za Žarka Vidovića ovo što on govori apsolutna, ni sjenkom sumnje pomućena istina. U dnevnik je 1977. godine zapisao: “U hrišćanstvu – starci su bili vedri. I to je najvrednije što su mogli da pruže omladini. Videći ih tako vedre, mladi svet nije u staraca i starijih nalazio nikakvih razloga da sumnja u budućnost, ili u smisao života, ili u smisao zajednice.” (Miloš Ković: Žarko Vidović – vera u smisao zajednice)
Pa dobro, moguće je zaključiti: valjda je tako i sa svakim drugim bezrezervno vjerujućim čovjekom, ne samo sa pravoslavnim hrišćaninom. Ali, Vidović nije bio od beslovesnih što, eto, naprosto vjeruju kako bi se utopili u svoj dominantni društveni kontekst, a niti od onih koji su tobože vjernici, utoliko što im društvena situacija omogućuje da javnim vjerničkim ritualima ostvaruju neke profane probitke. Naprotiv. On je pripadao onim najrjeđim umstvenicima u našem jezičkom prostoru, o čemu kazuje njegovo obimno spisateljsko djelo. A ono izaziva pažnju i privlači – da bi se otkrivalo kako je bilo moguće pomiriti sve krajnosti i proturječnosti čovjekove povijesti ako se ona posmatra striktno sa stajališta mislioca sistema, kakav je Vidović nesumnjivo bio, i to kao “ovaploćenje ideala integralnog pravosavnog Srbina”. (Bogdan Lubardić, predgovor u: Žarko Vidović: Biblio-bio-grafija: 1948-2015., str. 12)
Međutim, ne namjeravam ovim prilogom nuditi vlastite vrijednosne ocjene o Žarku Vidoviću, ali napomenut ću da je njegova misao u temeljnim postavkama strana znanosti kojoj nije prihvatljivo da se razumijevanje društvenih pojava i povijesnih procesa postulira u nadnaravnoj dogmatici. Posebno se ovo odnosi na činjenicu da ta znanost smatra kako nacija nije sudbinska nego situacijska zajednica, psihološka konstrukcija, dok je Vidović srpsku naciju razumijevao transhistorijski i tumačio supstancijalistički – kao zavetnu naciju “zahvaljujući svojoj veri u učešće Svetog Duha u njenom formiranju i održavanju”, što je svojstveno jednom malom broju etničkih zajednica koje sebe smatraju izabranim. Ukupno uzevši, “Žarko Vidović se nije bavio verom i crkvom sa bogoslovskog stanovišta, već svetovnim pitanjima, ali sa uverenjem snažnim i prevashodnim, kakvo imaju bogoslovi, da Gospod Stvoritelj i Svedržitelj prisustvuje u svemu, pa i u postojanju nacije.” (Jelena Miljković Matić)
Želio bih, dakle, tek da, kroz kompilaciju podataka iz različitih izvora, bez ekstenzivnijih ekskursa, informišem o jednoj nesumnjivo iznimnoj ličnosti – kako bi ona bila “uvedena” i u tešanjsku memoriju, te da eventualno i podstaknem na ozbiljnije proučavanje Vidovićevog života i djela.
* * *
Žarko Vidović rođen je u Tešnju 6. januara 1921. (ali krštenje je smatrao svojim pravim rođenjem, a ono se zbilo 17. maja te godine) – kao jedno od sedmero djece u porodici Stevana Vidovića koji je rođen je u Strumici kod Knina, a njegova se porodica preselila u Sarajevo. Vidovići su, inače, porijeklom sa granice Crne Gore i Albanije, gdje postoje tri sela sa imenom Vidovići. Poznati kao vrsni vinogradari, iz staroga zavičaja krenuli su u Boku, a zatim su se naseljavali u Dalmaciji. Tešanj je rodno mjesto Žarkove majke Jelene, djevojački Gajić, a njen je otac u Tešnju bio pravoslavni sveštenik.
Djetinjstvo i ranu mladost Žarko Vidović je provodio u Tešnju, Doboju i Sarajevu. U jednom razgovoru kazivao je o odnosu muslimana i pravoslavnih u Tešnju u vrijeme njegovog djetinjstva: “U Tešnju, gde je moja baba stanovala, a deda se već upokojio, živeo je čuveni Širbegović, čiji je brat učestvovao u Prvom svetskom ratu i prešao preko Albanije. Sećam se kad je jednog leta Širbegović naišao pored crkve i kazao mojoj babi: ‘Pomoz Bog, Marta, ‘ajde večeras na iftar da mi dođeš.’ Iftar je svečana večera u vreme muslimanskog posta. Kaže ona njemu: ‘Boga mi, ne mogu ti večeras.’ Pitam je zašto ne može, kod njih se dobro jede, a ona meni stalno daje neku puru. ‘Ne može, sine, ako te zovu na iftar, onda treba kao i oni da ne jedeš ništa čitav dan.’ A ja kažem: ‘Pa nisam ja musliman.’ ‘Svejedno, pozvali su nas.’ Sutradan mi je rekla da čitav dan ne jedem ništa i pazila na to. Ja sam, naravno, otišao da kradem voće. Uveče smo otišli na iftar. Sve je to što je i on, kada je kod nas dolazio na Božić ili Uskrs, poštovao srpske običaje, i sve je znao, pa i da bude položajnik. Tako je izgledao taj odnos.”
Gimnaziju je Žarko Vidović završio 1939. godine u Novom Sadu. Tu je postao član Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ) i redovno je sudjelovao u štrajkovima radnika i u sukobima sa policijom. Kasnije je tumačio da njegovo članstvo u SKOJ-u nije bilo političke prirode nego je predstavljalo izraz solidarnosti.
Od 1939. do 1941. godine studirao je u Zagrebu – najprije medicinu (3 semestra), da bi prešao na historiju filozofije i umjetnosti. U aprilu 1941. godine priključuje se doborovljcima, pa je u Sarajevu, nakon Aprilskoga rata i sloma Jugoslavije, kao ilegalac surađivao i sa znamentim revolucionarom Vladimirom Perićem Valterom. Uhapšen je u Sarajevu 6.10.1941. godine. Iz sarajevskoga zatvora sproveden je u logor Јasenovac, gdje je bio od 8. do 17. maja 1942. godine kada je odveden u logor Staro sajmište u Zemunu. Svjedočio je o tome: “Nemci su od pristiglih zarobljenika birali one koji su sposobni za težak rad. Kako su to radili? Postroje nas i jedan Nemac ide od jednog do drugog i teškom čizmom nas udara ispod kolena. Ko padne, ostaje u Jasenovcu, ko ostane na nogama, ide u Nemačku. Ostao sam na nogama. Odvezli su nas do Sajmišta, ovde na novobeogradskoj strani Save.”
Prebačen je potom u Njemačku, pa u nacistički radni logor Osen u Norveškoj, gdje je 8 mjeseci radio na izgradnji puta. U septembru 1943. godine uspio je da pobjegne iz logora i došao je u Švedsku, gdje su takvi bjegunci primani uz znatnu brigu države. Tu je Vidović dobio državnu stipendiju koja mu je omogućila da studira historiju civilizacije na Univerzitetu u Upsali. U Švedskoj mu se dogodila i ljubav sa Evom Marijom Johanson, sa kojom je koncem 1945. godine dobio kćerku Zagu. O tome je Vidović svjedočio ovako: “Posle nekoliko meseci, kada je rat prestao, pošao sam kući da uzmem dokumenta, sa namerom da se brzo vratim, oženim, završim studije. U Zagrebu su me uhapsili kao begunca i to na kraljev rođendan, 6. septembra i držali su me dugo u zatvoru. Pisao sam redovno Evi, ali odgovor nikada nije stigao. Kasnije sam saznao da nijedno moje pismo nije njoj isporučeno, jer se svaka pošta prema inostranstvu tretirala kao šurovanje sa neprijateljima. I tako, ona je mislila da sam je napustio, udala se, a moje dete odgajao je drugi čovek. Eva je umrla 1990. godine, a onda me je Zaga potražila. Od tada dolazi da me obiđe.”
U različitim zatvorima tamnovao je od 1945. do decembra 1947. godine kada je oslobođen, i tada je otišao u Beograd gdje je dobio posao profesora njemačkog jezika u Grafičko-industrijskoj školi. Više puta prekidane studije nastavio je 1948. na Beogradskom univerzitetu, a završio ih je 1952. godine diplomiravši filozofiju, potom i historiju umjetnosti koju je i doktorirao pod rukovodstvom znamenitoga profesora Svetozara Radojčića (1909-1978.), neprikosnovenog autoriteta za srednjovjekovnu srpsku sakralnu umjetnost, autora kapitalnoga djela Staro srpsko slikarstvo. Doktorsku radnju Vidović je odbranio 1958. godine na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Kao knjiga naslovljena Meštrović i savremeni sukob skulptora sa arhitektom (Jedan estetički problem), njegova dizertacija objavljena je 1961. godine u Sarajevu (“Veselin Masleša”), a iste godine Vidović je, za predavačku i kritičarsku djelatnost, te za ovu knjigu, dobio Šestoaprilsku nagradu – i to, kako sâm navodi, na inicijativu Meše Selimovića koji je bio član žirija i komisije. (Biblio-bio-grafija: 1948-2015., str. 180-182)
Tih godina se i ženi: “U to vreme sam upoznao moju Dušku sa kojom sam od 1957. u srećnom braku”, kazivao je, a njih dvoje dobili su sina Branka koji je početkom sedamdesetih godina poginuo u saobraćajnoj nesreći.
Na Univerzitetu u Sarajevu Vidović je februara 1953. godine dobio posao asistenta na katedri za historiju umjetnosti i civilizacije, a 1961. godine preselio se u Zagreb, gdje je kao redovni profesor predavao historiju civilizacije – prvo na Filozofskom, pa potom na Fakultetu političkih nauka. Otpušten je 1967. godine, što je kasnije sâm objašnjavao na slijedeći način: “Titoizam je u komunizam uveo krležijansku teoriju da je Jugoslavija Velika Srbija i da je svako srpstvo velikosrpstvo. Tito to nije smeo da govori za vreme rata, jer su mu skojevci bili jedini borci. Tako da je on počeo da vodi antisrpsku politiku i ja sam to napisao kao profesor Univerziteta u Zagrebu, u ‘Književnim novinama’ objavljenim 27. novembra 1967. godine. Napisao sam da je centar srbofobije u Beogradu i to u CK Jugoslavije. To su objavili Tasa Mladenović i Moma Kapor, i kada ga je Sima Zatezalo iz komiteta pitao – kako ste smeli da objavite, Kapor je rekao: ‘Pa iz Zagreba je došlo, kako da odbijemo kad je iz Zagreba došlo.’ Hteo je da kaže da je u to vreme Zagreb imao daleko veće slobode u pisanju – pa i slobodu da podgreva mržnju prema Srbima – a centar toga je zagrebačka štampa. Danas kada se govori o tome, istoričar treba da uzme kao izvor zagrebačku štampu i da vidi ko je vodio antijugoslovenski rat od 1966. godine i Brionskog plenuma.”
Zatim je Vidović dvije godine bio bez posla. Odselio je tada u Beograd, gdje je započelo njegovo druženje sa piscem i uglednim historičarem književnosti Milanom Kašaninom (1895-1981.), a ušao je i u krug oko svetitelja Srpske pravoslavne crkve (SPC) Justina Popovića (1894-1979.), iznimno uticajnoga pravoslavnog teologa i profesora Univerziteta u Beogradu, posebno zapaženog po antiekumenskom stavu i tumačenju da je ekumenizam moguć samo pod uslovom da se svi drugi kršćani priključe pravoslavlju. Vidović je tada objavljivao književne i likovne kritike u Borbi, Kulturi i Književnim novinama, a 1969. godine dobio je posao u Institutu za književnost i umetnost, gdje je radio do umirovljenja 1986. godine.
Od početka 1980-tih godina strasno je angažiran u javnim sučeljavanjima sa ideolozima ljevice u Srbiji, na fonu zauzimanja “za povratak srpske intelektualne elite, i društva u celini, izvornim vrednostima srpskog naroda kao istorijske nacije određene pravoslavljem, mediteranskim kulturološkim tipom i hrišćanskim evropejstvom”, pa “uspeva da se potvrdi kao jedan od najistaknutijih srpskih mislilaca religijsko-patriotske provenijencije. Lepo je primećeno da je Žarko Vidović, svakako svojim Ogledima o duhovnom iskustvu ili delom Srbi u Jugoslaviji i Evropi, na određeni način, opozitni pandan jugoslavističko-komunističkoj, antiteističkoj i antitradicijskoj poziciji koju je dugo reprezentovao recimo titoista Radomir Konstantinović (1928-2011.) sa studijom Filosofija palanke.” (Bogdan Lubardić)
Žarko Vidović bio je glavni predavač na Bogoslovskom fakultetu Svetog Vasilija Ostroškog u Foči od njegova osnutka u oktobru 1994. godine, a na beogradskoj Akademiji Srpske pravoslavne crkve za umetnosti i konservaciju (osnovanoj 1993.) predavao je historiju umjetnosti.
Posebno su zanimljivi i njegovi stavovi o Bosni i o Bošnjacima. Vidović nastoji da međusobni odnos Srba i Bošnjaka prikaže kao historijski dobar, a tome u prilog govorio je i slijedeće: “Čak je i u četnicima Draže Mihajlovića bilo muslimana. Tito je uradio sve da onemogući zbližavanje Srba i muslimana, naročito onog dela koji se osećao srpskim, a tom delu pripada dosta njih koji su bili sa mnom u logoru.”
Kazivao je u tom smislu i ovo: “U Foči sam, kada je osnovana Pravoslavna akademija 1993. godine, po preporuci sarajevskog mitropolita Nikolaja bio određen za glavnog predavača. Imam i od njih orden kao osnivač. I, kada sam predavao kako treba da se ponašaju vojni sveštenici i oficiri Republike Srpske, pričao sam da nipošto ne smemo da se zavadimo s muslimanima. Rekao sam – a bili su tu vladike Amfilohije i Atanasije, Nikola Koljević, Radovan Karadžić, Krajišnik, Biljana Plavšić i mnogi drugi – nikako rat sa muslimanima, jer Amerikanci su želeli da u Bosni Srbi zaratuju sa muslimanima, što će biti okidač novog rata pravoslavnih hrišćana sa muslimanima. Odavde do Azije. Rekao sam da ne smemo mi da počnemo taj rat, čak i ako ubiju nekog našeg ne smemo da se latimo oružja. Izgubićemo. A Koljević mi kaže: ti opet svoje skojevske teorije.”
Vidovićeva misao bila je, međutim, daleko od skojevskih teorija. Jer, dakle, pozitivno je to što su neki Bošnjaci (koje on dosljedno imenuje muslimanima) bili u četnicima, a, eto, ovo zbližavanje onemogućio je Tito, ličnost o kojoj se Vidović često izražavao na radikalno negativan način.
Uz to, kako sâm kaže, navedeno predavanje Vidović drži prilikom osnivanja Pravoslavne akademije u Foči (takva institucija ne postoji, pa će ipak biti da je riječ o osnivanju spomenutoga Bogoslovskog fakultetu Svetog Vasilija Ostroškog u oktobru 1994.), i pledira tada da Srbi ne smiju podignuti oružje na muslimane čak i ako ubiju nekog našeg. Plemenito, reklo bi se… Ali on to govori u Foči u vrijeme kad su Srbi taj bosanski grad već bili etnički očistili i preimenovali u Srbinje, mnogobrojne Bošnjake pobili, a njihovu imovinu opljačkali i popalili. I govori to pred onima koji su osmislili i predvodili pokolje i druga zlodjela diljem bosanskohercegovačkih prostora koje su držali pod okupacijom. No, Vidović se njima obraća kao da se ništa od toga još nije desilo…
Naslovnica beogradskoga »Nedeljnika« od 29.10.2015,
sa intervjuom Žarka Vidovića
Zanimljivo je u ovom kontekstu i to na koji način Vidović 1994. godine u predgovoru svojoj knjizi Srbi u Јugoslaviji i Evropi spominje Tešanj: “Rođen sam 1921. u Tešnju, nekadanjoj srpskoj varoši iz koje sada mudžahedini pucaju na Doboj (u kojem sam maja 1921. kršten).” Eto, sve naopako: nekakvi mudžahedini, koji su, dakle, zaposjeli nekadanju srpsku varoš Tešanj, iz čista mira sada pucaju na Doboj. A zapravo su početkom maja 1992. godine ponajviše prema Tešnju iz Doboja prognane desetine hiljada Bošnjaka i Hrvata koji su činili većinu stanovništva u tom gradu iz kojeg su potom poduzimane brojne krvave srpske ofanzive s ciljem da se zauzme i Tešanj…
U istoj knjizi Vidović je ustvrdio i slijedeće: “Tito-komunizam je poseban oblik komunizma (veoma različit od staljinizma): za nas opasniji nego staljinizam za Ruse. Sad se odjednom pokazuje da nam je to Zlo nametnula Evropa i da ona ne dopušta da ga se oslobodimo. Mi se ne možemo osloboditi tito-komunizma sve dotle dok smo ‘evropejci’, dok gajimo neograničeno poverenje prema Evropi. Jer vlada Jugoslavije se (Ante Marković, Lončar, Mesić i dr.) sredinom prošle godine i obratila Evropi (Evropskoj zajednici) upravo zato da bi spasila tekovine tito-komunizma: samo evropskom intervencijom mogli su da sačuvaju sve ono što je Srbima nametnuto, a nesrpskim narodima, nemačkim savezništvom poklonio Hitler, a onda i Tito. […] A zahvaljujući Vatikanu i jakom katoličkom uporištu u Londonu – čak i u krugovima Kraljevske jugoslovenske vlade koja se lako podala trikovima katoličkog ‘jugoslovenstva’, AVNOJ je uspešno propagiran kao NOP (narodnooslobodilački pokret) za ‘ravnopravnost jugoslovenskih bratskih naroda’. Tako je ne samo Slovenija nego i Hrvatska još od vremena rata sistematski pripremala nacionalistički pokret i ‘hrvatsko i slovenačko proljeće’ 1968., maspok i pokret razbijanja Jugoslavije (tj. države koja bi objedinila srpski narod). Taj nacionalistički, izraziro antisrpski pokret je bio organizovan oko Rimokatoličke crkve, jednako čvrsto povezane i sa slovenačkim i hrvatskim komunistima, i sa Titom, i sa svetskim obaveštajnim i medijskim centrima, i sa slovenačkom i hrvatskom emigracijom, pa čak i sa krugovima Kraljevske vlade u Londonu i njenih ambasada širom Evrope, Amerike i Bliskog Istoka. Vatikan je tako imao puni uvid u antisrpsku zaveru koja je bila maskirana AVNOJ-em.”
U ovoj knjizi Vidović tumači i to kako je AVNOJ, zapravo, predstavljao modus da se “ovekoveči hitlerovska podela Jugoslavije (i konačno raspoluti srpska Krajina na hrvatsku i bosansku); da se ta podela prikrije maskom avnojske ‘ravnopravnosti naroda i narodnosti Jugoslavije‘“. A o njegovom odnosu prema državi Bosni i Hercegovini jasno govori činjenica da je on bio i član Političkoga saveta Pokreta za Srbiju, organizacije koja je kao jednu stavku svoga Akcionog programa utvrdila i Proklamovanje prava na ujedinjenje svih državotvornih delova srpskog naroda sa Srbijom, kao trajnog prioriteta Srbije. Indikativan je svakako već i podatak da je predsjednik tog Saveta dr. Mirko Zurovac, profesor Filozofskoga fakulteta u Beogradu, uz ostalo istaknut i kao gorljivi glorifikator politike Slobodana Miloševića i Vojislava Šešelja. U istom smislu, ne čudi ni Vidovićeva bliskost sa ekstremnom i militantnom ultradesničarskom srbijanskom političkom organizacijom Srpski pokret Dveri.
Bio je Žarko Vidović prijatelj sa mitropolitom crnogorsko-primorskim Amfilohijem Radovićem, kao i sa patrijarhom SPC Pavlom. Po patrijarhovoj ličnoj želji, Vidović je držao govor na njegovoj sahrani 2009. godine. Od strane SPC odlikovan je 7.10.2015. godine Ordenom Svetog Save. Svakako je znakovito i to da se on početkom 2016. godine pojavio pred sudom kao svjedok u procesu rehabilitacije Milana Nedića, predsjednika marionetske vlade Srbije 1941-1944. godine.
Žarko Vidović je umro u Beogradu 18.5.2016. godine, dan nakon što je napunio 95 godina. Sredinom 2018. godine u okviru SPC utemeljena je i Zadužbina “Žarko Vidović”, na čelu sa Amfilohijem Radovićem, a počasni predsjednik bio je patrijarh Irinej (oba preminuli 2020. godine). Ova zadužbina je kao jedan od glavnih ciljeva postavila izdavanje njegovih sabranih djela, pa je 2018. već objavljena Vidovićeva knjiga Biblio-bio-grafija: 1948-2015. koju je sâm pripremio.
Veliki broj Vidovićevih priloga objavljen je u naučnim zbornicima, tematskim izdanjima grupā autora, antologijskim i hrestomatijskim izborima, a napisao je i slijedeće knjige:
Meštrović i savremeni sukob skulptora sa arhitektom (Jedan estetički problem), “Veselin Masleša”, Sarajevo, 1961.
Ogledi o duhovnom iskustvu, Sfairos, Beograd, 1989; – 2. izd: Balkanija, Novi Sad, 2019.
Njegoš i Kosovski zavjet u Novom vijeku, “Filip Vipnjić”, Beograd, 1989; – 2. izd: Altera, Beograd, 2013.
Srbi u Јugoslaviji i Evropi, Svetosavska književna zajednica, Beograd, 1994; – 2. izd: Catena mundi i Zadužbina Žarko Vidović, Beograd, 2018.
Tragedija i Liturgija: Esej o duhovnoj sudbini Evrope, Vizantijsko ogledalo, Niš, 1996; – reprint-izdanje: Beograd, 2016.
Suočenje pravoslavlja sa Evropom: Ogledi o istorijskom iskustvu, Svetigora, Cetinje, 1997.
Iz Svetog pisma: izbor, komentari i pogovor, Gutenbergova galaksija, Beograd – Valjevska štamparija, Valjevo, 1998.
Romani Đorđa Ocića: poetofilosofija i komentari, Znamen, Beograd, 1999.
Liturgijska tajna Svetog Pisma, Gutenbergova galaksija, Beograd, 2002.
I vera je umetnost, Zavod za unapređivanje obrazovanja i vaspitanja, Beograd, 2008.
Istorija i vera, Svetigora, Cetinje, 2008.
Njegoš i liturgijske anagnoze, Svetosavska omladinska zajednica Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke, Beograd – Matica srpska, Društvo članova u Crnoj Gori, Podgorica, 2017.
Biblio-bio-grafija 1948-2015., Zadužbina Žarko Vidović, Beograd, 2018.
Umetnost u pet epoha, Bibliofilsko izdanje prijatelja Žarka Vidovića, Beograd, 2019.
Zavet i sloboda, Catena mundi, Beograd, 2022.
Istorijska svest srpskog naroda, Catena mundi, Beograd, 2025.
Litrugija i moderna epoha: izabrani eseji o kulturi, umetnosti i književnosti, Srpska književna zadruga, Beograd, 2025.
Za potrebe studenata, u Zagrebu su umnožene dvije skripte sačinjene prema Vidovićevim predavanjima: Problemi i pregled historije civilizacije (1963.) i Umjetnost u pet epoha civilizacije (1964.), a ostala su u rukopisu brojna njegova djela, među kojima su Logos – liturgijska svijest pravoslavlja, zatim Platonizam, Njegoš i metafizika i druga.
U Istočnoj Ilidži je 13.9.2024. otvorena Galerija “Žarko Vidović”, a povodom stogodišnjice njegovog rođenja u beogradskom Institutu za književnost i umetnost održan je 18.11.2021. okrugli sto sa kojeg je 2023. godine objavljen zbornik radova naslovljen Žarko Vidović kao mislilac književnosti i kulture.
